Коррупсия яке аз падидаҳои манфӣ ва хатарноки замони муосир ба ҳисоб меравад, ки дар ҳамаи кишварҳо, аз ҷумла дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, паҳн гаштааст. Ин зуҳурот на танҳо мушкилоти иқтисодӣ ё ахлоқӣ аст, балки ҳамчун унсури ҷиддии таҳдидкунанда ба амнияти миллӣ эътироф шудааст. Дар санади асосии қонунгузории Тоҷикистон — Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» (аз соли 2020) — мақсади муқовимат ба ин падида ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, манфиатҳои давлату ҷомеа, таъмини амнияти миллӣ ва фаъолияти муътадили мақомоти давлатӣ муайян гардидааст.
Коррупсияро ҳамчун кирдоре (ҳаракат ё беҳаракатӣ) муайян мекунанд, ки шахсони ваколатдори давлатӣ бо истифода аз мақоми худ ғайриқонунӣ неъматҳои моддӣ ё ғайримоддӣ, бартарӣ ё имтиёзҳо ба даст меоранд. Ин падида дар шаклҳои гуногун — аз порадиҳии хурд то фасоди калон дар сатҳи давлатӣ — зуҳур меёбад ва ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад.
Яке аз хатарҳои асосии коррупсия дар он аст, ки он ба заъфи институтҳои давлатӣ оварда мерасонад. Вақте ки мақомотҳои ҳифзи ҳуқуқ, мақомоти иҷроия, мақомоти маҳаллӣ ва дигар сохторҳо аз фасод осеб мебинанд, самаранокии идоракунии давлатӣ коҳиш меёбад. Ин заъф метавонад ба фалаҷшавии низоми давлатдорӣ ва суботи сиёсӣ оварда расонад. Дар шароити Тоҷикистон, ки кишвар дар ҳоли рушди устувор ва ҳифзи истиқлолият қарор дорад, чунин заъф метавонад ба амнияти миллӣ таҳдиди ҷиддӣ эҷод кунад.
Коррупсия ба амнияти иқтисодии давлат низ таъсири манфӣ мерасонад. Он рушди иқтисодиётро бозмедорад, сармоягузории хориҷиро кам мекунад, захираҳои давлатиро ғайриқонунӣ истифода мебарад ва нобаробарии иҷтимоиро афзоиш медиҳад. Дар натиҷа, қисмати зиёди аҳолӣ дар шароити камбизоатӣ мемонад, ки ин омили мусоид барои паҳншавии эҳсоси ноумедӣ, норозигӣ ва ҳатто радикализатсия мегардад. Дар ҳолатҳои мураккаб коррупсия метавонад ба фаъолгардии гурӯҳҳои ҷиноятпеша, созмонҳои ифротӣ ва қочоқи маводи мухаддир мусоидат намояд, зеро баъзе субъектҳои коррупсионӣ барои манфиатҳои шахсӣ бо ин гурӯҳҳо ҳамкорӣ мекунанд. Ин ҳолатҳо мустақиман ба амнияти миллӣ таҳдид мекунанд, чунки суботи кишварро зери суол мегузоранд.
Дар баробари ин, коррупсия ба бовари шаҳрвандон нисбат ба ҳокимият ва қонунҳо зарбаи ҷиддӣ мезанад. Вақте ки мардум мебинанд, ки адолат бо пул ё шиносҳо ҳал мешавад, эътимод ба давлат коҳиш меёбад. Ин эҳсоси ноадолатӣ метавонад ба нооромиҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ оварда расонад, ки дар шароити кишварҳои рушдкунанда хеле хатарнок аст. Ҷавонон, ки ояндаи миллатро ташкил медиҳанд, дар чунин муҳит ҳавасмандӣ ба меҳнати ҳалол ва донишро аз даст медиҳанд ва аксар вақт ба муҳоҷират рӯ меоранд ё ба роҳҳои ғайриқонунӣ меафтанд.
Дар сатҳи ҷаҳонӣ коррупсия ҳамчун ҷинояти вазнин ва унсури таҳдидкунанда ба амнияти миллӣ эътироф шудааст. Созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Созмони Миллали Муттаҳид ва Бонки Ҷаҳонӣ, онро яке аз монеаҳои асосии рушди устувор медонанд. Тоҷикистон ҳамчун иштирокчии Конвенсияи Созмони Миллали Муттаҳид зидди коррупсия (аз соли 2006) ӯҳдадориҳо дорад, ки ин падидаро пешгирӣ ва мубориза барад.
Дар Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия барои давраи то соли 2030 коррупсия ҳамчун хатари ҷиддӣ ба амнияти миллӣ, рушди иқтисодӣ ва суботи иҷтимоӣ арзёбӣ шудааст. Ин стратегия ба пешгирӣ, ошкоркунӣ ва ҷазо додани ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ равона гардида, принсипҳои шаффофият, ҳисоботдиҳӣ ва иштироки ҷомеаи шаҳрвандиро дар бар мегирад. Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия ҳамчун мақоми асосӣ дар ин самт фаъолият мекунад ва ҳар сол садҳо ҳолатҳои коррупсионӣ ошкор ва ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Бо вуҷуди ин, мубориза бо коррупсия танҳо вазифаи мақомот нест. Ин падида ҳамчун вабои аср номида мешавад ва барои бартараф кардани он кӯшиши ҳамаи аъзои ҷомеа — аз оила то расонаҳо ва созмонҳои ҷамъиятӣ — лозим аст. Ҳар як шаҳрванд метавонад бо рад кардани пора, талаби шаффофият ва гузориш додани ҳолатҳои коррупсионӣ саҳм гузорад.
Коррупсия зуҳуроти хавфнокест, ки ба истиқлолият, суботи сиёсӣ, амнияти иқтисодӣ ва иҷтимоии миллат таҳдид мекунад. Агар ин падидаро сари вақт пешгирӣ накунем, он метавонад ба заъфи давлат ва ҳатто аз байн рафтани суботи ҷомеа оварда расонад. Муқовимат ба коррупсия вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон аст, зеро он барои ҳифзи амнияти миллӣ ва ояндаи дурахшони кишвар зарур мебошад.
Омузгорони кафедраи
Китобхонашиносӣ ва библиографишиносӣ
Ҷамолова Ҳ. ва Наботов Ш.